Een middag over Sonja Witstein. Reserveer nu
Bij Uitgeverij Amsterdam University Press verschijnen de verzamelde verhalen van Sonja Witstein (1920-1978), “Het literaire werk van Sonja Witstein. Bekentenis aan Julien Delande en andere verhalen”. Ik bracht de verhalen bijeen en redigeerde ze. In de uitvoerige inleiding schets ik een beeld van Witsteins leven en literaire werk. Op zondagmiddag 25 oktober a.s. om 14:30 uur presenteert Salon Saffier in Utrecht (Theaterhuis Berenkuil, Biltstraat 166) een programma rondom Sonja Witstein. Zelf spreek ik over Witstein en toon daarbij allerlei foto’s, Renée van Marissing doet verslag van haar lectuur van Witsteins verhalen en Aleid Truijens interviewt mij. Ten slotte overhandig ik het eerste exemplaar aan Jessica Durlacher, voor wie Sonja Witstein als een tante was. Voor deze middag kun je je opgeven via www.salonsaffier.nl of via 030-67.01.020.
Jos Steegstra een goed dichter en Muriël Steegstra een goede bloemlezer
Op de site van brabantcultureel.nl staat een uitvoerig en intelligent stuk van Lauran Toorians naar aanleiding van de verschijning van de bloemlezing ‘Bij wijze van horizon’ met gedichten van Jos Steegstra. Hij schetst daarin een beeld van Steegstra’s leven en werk en bespreekt vervolgens ‘Bij wijze van horizon’.Nadat Toorians heeft opgemerkt dat hij de foto’s van Magda van der Ster ‘fraai’ vindt, gaat hij over tot een inhoudelijke bespreking van de bundel, die afsluit met een enthousiasmerend positief oordeel over het boek:‘De bloemlezing is verdeeld in vier afdelingen waarvan de eerste het meest expliciet de belangstelling voor het (verre) verleden laat zien. In de tweede gaat het om herinneringen, om de zoektocht naar zelfstandigheid, liefde, een thuis en geborgenheid. De derde afdeling gaat over de beleving van het landschap en de wisseling van de seizoenen daarin […]. In het laatste deel gaat het naar mijn idee over liefde en verliefdheid, al wordt dat nergens expliciet, en tegelijk over het bewustzijn van de eindigheid van alles en dus van de dood. Het zijn geen droevige gedichten en steeds blijft bij Steegstra veel ongezegd, terwijl hij toch volkomen helder is. Met weinig woorden creëert hij originele beelden die emoties oproepen die de lezer zelf mag invullen. Dat verraadt een goede dichter en voor deze bundel een goede bloemlezer.’
Adriaan van Dis over ‘Bij wijze van horizon’ van Jos Steegstra
In de podcast van Adriaan van Dis, Ongefilterd (aflevering 27 juni 2026), spreekt Van Dis over de bloemlezing ‘Bij wijze van horizon’ van Jos Steegstra. Wie het laatste boek van Van Dis heeft gelezen, zal zich niet verbazen dat hij de gedichten vooral leest als poëzie gewijd aan de gestorven geliefde. De regel ‘wie zoekt vernietigt vaak het meest gezochte’ interpreteert hij bijvoorbeeld vanuit dat perspectief. De redacteur, met wie Van Dis in gesprek is, suggereert voorzichtig: ‘Misschien moeten we die regel eerder metaforisch opvatten…’ Van Dis is het daar volledig mee eens. Ook Wim van Til besteedt aandacht aan ‘Bij wijze van horizon’. Op 4 juli in het programma Lunchpauze poëzie*), 12:00-14:00 uur. Locatie: Poëziecentrum Nederland, Nijmegen (gevestigd in de bibliotheek, Mariënburg 29). Van Til spreekt verder over de nieuwe bundel van Babs Gons en een bloemlezing uit het werk van Willem van Toorn.
Anna Blaman born to be wild
Gisteren, op 11 juni 2026, moest ik een lezing houden in Rotterdam, voor het historisch genootschap Roterodamum. Ik sprak over mijn boek Herinneringscahier 1940-1945, dat onlangs bij Uitgeverij Flanor is verschenen en waarin een onbekend verhaal van Anna Blaman is opgenomen. Dat verhaal is getiteld ‘Variatie op een Spaans thema’ en is te zien als voorafschaduwing van Eenzaam avontuur.De lezing hield ik in de Rotterdamse Volksuniversiteit aan de Heemraadssingel. Pal voor de deur van die Volksuniversiteit staat een monument uit 2010 (Blamans vijftigste sterfjaar) dat gewijd is aan Anna Blaman. Het is gemaakt door Maria Roos en Arild Veld. Het monument, getiteld Eenzaam avontuur, stelt een motor voor. En geen kleintje ook. Het zou me niet verbazen als de zogenaamde ‘Big Twin’ van Harley-Davidson er model voor heeft gestaan voor. Die motor heeft een cilinderinhoud van 74 cubic inch, wat overeenkomt met 1200 cc. In de artikelen die ik over de onthulling van het monument las, staat te lezen dat Roos voor een motor had gekozen, omdat Anna Blaman in haar stad Rotterdam vaak op de motor te zien was en tochten maakte naar Brussel en Parijs. Roos wilde met de motor onderstrepen dat de schrijfster van Eenzaam avontuur een onafhankelijke en vrijgevochten geest was. Dat is gelukt, ookal omdat de motor in tegengestelde rijrichting is geplaatst. Blaman als spookrijder. Die tochten naar Parijs en Brussel zijn overdreven. Naar Parijs ging Blaman met de trein en zelden ging ze op de motor naar Brussel en dan reed haar zwager Jan Lührs mee, met Blamans zuster Corrie achterop. Blaman ging op gevorderde leeftijd motorrijden, toen ze 46 was (in 1951) en stopte daar nog geen 4 jaar later al weer mee. Haar eerste motor was een Engels karretje; met zijn 100 cc is deze James geen solex te noemen, maar hij steekt wel heel schril af tegen de Harley van 1200 cc. Ook de DKW 125 cc en de Zündapp 200 cc, die zij later koos, zijn lichtgewicht motoren die in niets lijken op Roos’ monument. Ze wilde vooral tochtjes maken, zoals ze schreef aan Sonja Witstein, die ze liet weten dat ze speelde ‘met de wilde fantasie een scooter (= soort motorfiets) te kopen. Als dat gebeurt, tuf ik daarop naar Utrecht’. Dat ’tuffen’ roept toch een ander beeld op dan de Harley-Davidson die voor de Volksuniversiteit staat. Blaman was ongetwijfeld born to be wild, maar was dat eerder achter haar schrijftafel dan op een motor.
Uitgeverij De Kleine Weimar in weekblad Den Haag Centraal
In het weekblad Den Haag Centraal worden Aad Meinderts en Muriël Steegstra geïnterviewd over hun uitgeverij De Kleine Weimar. Het interview is te lezen in de editie van donderdag 11 juni 2026. Ze vertellen over hun fondslijst en de uitgaven die op stapel staan.Over de meest recente uitgave van de uitgeverij, de bloemlezing ‘Bij wijze van horizon’, met gedichten van Jos Steegstra (1940-2002), oordeelt interviewer Herman Rosenberg: ‘Het is kernachtige poëzie, die getuigt van diepe verlangens en ook van bewondering voor de natuur, zoals in Wintertuin: “Kom in mijn wintertuin / nu paden onbetreden lijken. / Gun ons deze schuchterheid, / schoorvoetend samen daar / te lopen of alles nieuw was.” Bijzonder is een gedicht dat Steegstra opdroeg aan Settela, het meisje in de treinwagon van Westerbork.’
Bij wijze van horizon bij Het Woordenrijk
Muriël Steegstra presenteert een keuze uit de poëzie van haar vader, Jos Steegstra, in de bloemlezing Bij wijze van horizon. Hierover wordt zij geïnterviewd in het radioprogramma Het Woordenrijk. Ga naar Den Haag fm uitzending gemist en typ in:(jaar) 2026(maand) mei(dag) 24(uur) 13.Het interview met Muriël begint ca. 18 minuten na aanvang.
Uitgeverij De Kleine Weimar in het Woordenrijk
Op zondag 24 mei om 13:15 is Muriël Steegstra te gast bij het radioprogramma Het Woordenrijk. Het programma is live via 92.0 te beluisteren en te zien via Ziggo-kanaal 40 en ook via de website van Den Haag FM. Muriël vertelt over de bloemlezing ‘Bij wijze van horizon’, die zij samenstelde uit de poëzie van haar vader Jos Steegstra (1940-2002). Op woensdag 17 juni a.s. wordt tijdens het Poëzie Podium Oss in het Cultuurlokaal van de Groene Engel in Oss het eerste exemplaar van ‘Bij wijze van horizon’ aangeboden aan voormalig wethouder Dolf Warris. Bovendien wordt op deze avond voor de zesde maal de Jos Steegstra Poëzieprijs uitgereikt.
Bloemlezing Jos Steegstra verschenen: ‘Bij wijze van horizon’
Bij Uitgeverij De Kleine Weimar is verschenen Bij wijze van horizon, een bloemlezing uit de poëzie van Jos Steegstra (Groningen 1940 – Tholen 2002). Deze bundel is samengesteld door Muriël Steegstra, dochter van de dichter. Onder anderen Wim Zaal en Remco Ekkers (Poëziekrant) schreven bewonderend over zijn poëzie; laatstgenoemde oordeelde dat Steegstra het sentiment vermijdt, ‘maar wel emoties oproept in een taal die niet mooi wil zijn, maar verrast’.Jasper Mikkers typeerde Steegstra ooit treffend: ‘in het dagelijks leven bruisend van energie en joviaal in taalgebruik, maar als dichter streng en zuinig’. Van zijn fascinatie voor archeologie is Steegstra’s poëzie doordrenkt. Hij legt tijdlagen bloot, leest landschappen en voelt zich verwant met mensen die ons voorgingen en die letterlijk sporen hebben nagelaten: ‘wat is weggeworpen verraadt / wie het droeg’ (‘Grondverzet’).Steegstra grossiert in dergelijke iconische regels, die eenmaal gelezen – hoofd en hart nooit meer verlaten: ‘wie graaft vernietigt / vaak het meest gezochte’ (‘Veldonderzoek’), ‘dat niets verloren gaat of het komt weerom’ (‘Vitrine’), ‘Ik mis je mijlenver’ (‘Op reis’) en ‘laat het duren / tot de tijd verdwijnt’ (‘Rustplaats’).Bij wijze van horizon bevat memorabele gedichten met regels die zich graag citeren laten. De laatste strofe van het gedicht ‘Toeval’ luidt: Hij voelt dat hij er niet bij zal zijnmaar elders toeven zal; hij weet nog nietwaar dat zal zijn en wat het pijnlijkst is:er niet bij te zijn of gemist te worden. De bloemlezing is fraai uitgevoerd, mede dank zij de foto’s van Magda van der Ster. (ISBN 978 94 6000 041 6) Het boek kost € 20 en is te bestellen op deze site via de rubriek Contact.
Rudi Bloemgarten
Vanavond zullen mijn gedachten vooral uitgaan naar Rudi Bloemgarten, die meewerkte aan de aanslag op het Amsterdamse Bevolkingsregister. In het recent verschenen ‘Herinneringscahier’ staat een reeks gedichten gewijd aan de nagedachtenis van Bloemgarten die op 1 juli 1943 in de duinen bij Overveen geëxecuteerd werd. Marjan Hopman (pseudoniem voor Henriëtte (‘Jet’) Kijzer) schreef op een van haar veertien onderduikadressen over Bloemgartens executie een reeks van zes gedichten, opgenomen in ‘Herinneringscahier 1940-1945′. Rudi was Henriëtte’s eerste vriendje. Zij was 19 toen ze het eerste gedicht schreef. Het tweede gedicht uit de reeks is getiteld ‘De zoon’ en luidt als volgt: Haar heb ik steeds het allermeest bemind,zij was mijn moeder, ik haar eerste kind. Haar beste liefde heeft zij mij gegeven,ik mijn vader uit haar hart verdreven. Ik heb haar leed, zij heeft mijn leed geleden,zij heeft zich voor mijn leven moe gestreden. Want zij, de zwakke, baande het pad voor mij,ziekten van ’t eigen lijf negeerde zij, en spaarde slechts haar laatste zwakke krachtenom nog mijn glorie af te kunnen wachten. De oorlog kwam… ‘k Hielp met het saboterender vijanden, die ons als lijk begeren! Thans sta ik, moeder, hier tegen een muur…Waar zijt gij, moeder, in mijn stervensuur? U heb ik steeds het allermeest bemind,Gij zijt mijn moeder. Ik was uw eerste kind. M.H.29.7.43
Herinneringscahier 1940-1945
Op 2 mei 2026 werd mijn boek ‘Herinneringscahier 1940-1945’ (Uitgeverij Flanor) gepresenteerd bij boekhandel Donner in Rotterdam. Liliane Waanders interviewde mij. Marco Entrop sprak over Rudi Bloemgarten, een verzetsman die meewerkte aan de aanslag op het Amsterdamse Bevolkingsregister. Bloemgarten is uiteindelijk opgepakt en geëxecuteerd. In het boek is de gedichtenreeks ‘Terechtstelling’ over deze executie opgenomen, geschreven door Henriëtte Kijzer (1923-2023). Henriëtte gebruikte het pseudoniem Marjan Hopman. Chagall van den Berg las geroerd gedichten uit deze reeks (geschreven door haar grootmoeder) en gedichten van Max Kijzer, haar overoudoom. Het eerste exemplaar van ‘Herinneringscahier’ overhandigde ik aan schrijver, dichter en theatermaker Elfie Tromp. Het boek is een stille getuige van Rotterdamse avonden in oorlogstijd, waar schrijvers, dichters, kunstenaars en journalisten elkaar verhalen en gedichten voorlazen. In het huis ‘s-Gravendijkwal 17 in Rotterdam, waar Jacob en Esther Kijzer-Velt met hun kinderen en Max, een broer van Jacob, woonden, vonden deze avonden plaats. Onder andere van Anna Blaman, Freek van Leeuwen en Reinier P. Sterkenburg zijn verhalen, gedichten en toneelwerk opgenomen. Blamans verhaal ‘Variatie op een Spaans thema’ was tot voor kort onbekend en wordt in dit boek voor de eerste maal gepubliceerd. Het verhaal kan gezien worden als een voorafschaduwing van Blamans roman ‘Eenzaam avontuur’. Het boek heb ik opgedragen aan Meyer Abraham (‘Max’) Kijzer (1893-1944), Esther (‘Ep’) Kijzer-Velt (1899-1994) en Rudolf van den Berg (1949-2025). Laatstgenoemde is de bekende cineast, zoon van Henriëtte Kijzer en kleinzoon van Esther Kijzer-Velt. Ik ben lang op zoek geweest naar een goed omslag. Ik wilde graag een perenboom, omdat op warme zomeravonden het gezelschap van ‘s-Gravendijkwal 17 verzameld was in de tuin, onder de perenboom. Okay, het is een Tsjechische perenboom geworden, een sjabloondruk in 2002 gemaakt door Annette Fienieg, maar het verstilde tafereel geeft precies de juiste helderheid en schoonheid als contrast met de benarde oorlogsjaren, waarvan de toenmalige bewoners van ‘s-Gravendijkwal 17 slachtoffer werden. Boek bestellen? Ga naar www.uitgeverijflanor.nl